Propolis

Słowo propolis pochodzi z języka greckiego i oznacza „pro-przed” i „polis-miasto” czyli przedmieście. Inne używane nazwy to kit pszczeli lub dziki miód.

Propolis jest mieszaniną wydzielin gruczołów pszczelich oraz substancji żywicznych zebranych z pąków i młodych pędów drzew takich jak: świerk, topola, brzoza, kasztanowiec oraz innych drzew i roślin zielonych. Prawdopodobnie propolis był użyty po raz pierwszy przez starożytnych Persów do opatrywania i odkażania ran pooperacyjnych. Egipcjanie natomiast używali propolisu do mumifikowania ciała człowieka. Pszczoły wykorzystują go do uszczelniania gniazda oraz wypełnienia małych kilkumilimetrowych przestrzeni w ulu.

Skład propolisu nie jest ustalony ponieważ silnie zależy od warunków środowiskowych i dostępnych dla pszczół źródeł roślinnych. Ważny jest więc wybór pszczelarza do którego mamy zaufanie i wiemy, że pracuje w czystym otoczeniu i środowisku stwarzając możliwie najlepsze warunki pracy pszczół. Właściwy sposób pozyskiwania materiał do wyrobu produktów z kitem pszczelim wpływa na jakość otrzymanych preparatów. Kupując produkty wytworzone przez pszczoły z roślin rosnących w twoim otoczeniu nabywasz dodatkowej odporności alergicznej na pylenie tych rośliny.

Skład propolisu może zmieniać się bardzo dynamicznie w ciągu roku oraz zależeć od wielkości roju i jego stanu. W kicie pszczelim znajduje się:

  • około 50% nieprzetworzonej żywicy roślinnej
  • około 30% przetworzonej żywicy roślinnej i mieszaniny wydzielin gruczołów pszczelich
  • około 10% związków węglowodorowych m.in. związki kwasowe, związki estrowe oraz olejki eteryczne
  • około 5% nieprzetworzonych pyłków kwiatowych,
  • około 5% sumarycznie, woda, białka, enzymy, inne związki biologicznie aktywne (np. hamujące wzrost roztoczy)

Obecnie znanych jest ponad 300 składników propolisu. Należą do nich związki fenolowe, flawonoidy, terpeny, substancje lipidowe, biopierwiastki i inne składniki.

Związki fenolowe stanowią największą grupę składników propolisu. W zagęszczonym wyciągu ich średnia zawartość wynosi 78%. Należą tu głównie kwasy fenolowe, flawonoidy oraz estry aromatyczne. W grupie kwasów fenolowych wymienia się kwas cynamonowy, kwas kawowy i ferulowy. Do najważniejszych flawonoidów należą: chryzyna, tektochryzyna, galangina, pinocembryna, pinobanksyna, apigenina i kemferol. Warto także wymienić kwas benzoesowy oraz liczne estry aromatyczne, w tym kofeinian fenylu i ferulan benzylu.
Terpeny występują w propolisie w niewielkich ilościach. Ich średnia zawartość w zagęszczonym wyciągu wynosi 0,8%. Substancje lipidowe, w tym kwasy tłuszczowe i ich estry oraz węglowodory i sterole, stanowią średnio 10,8%.
Dotychczas stwierdzono w propolisie występowanie 30 biopierwiastków. Ich zawartość w zagęszczonym wyciągu wynosi średnio 0,8%. W największej ilości występuje wapń, mangan, cynk, miedź, żelazo, krzem i glin. W skład propolisu wchodzą także w niewielkiej ilości witaminy, białka, enzymy, wolne aminokwasy i węglowodany.

 

Propolis zwany jest naturalnym antybiotykiem XXI wieku. Jako jedyny, obok jadu pszczelego, produkt pszczeli wykazuje silne działanie bakteriobójcze, przeciwwirusowe oraz przeciwgrzybiczne.

Przyspiesza procesy gojenia i regeneracji tkanek w przypadku oparzeń.

Przeciwdziała opryszczce wirusowej, również w opryszczce narządów płciowych.

Leczy paradontozę, owrzodzenia jamy ustnej i otwarte rany układu pokarmowego, również spowodowanych infekcją helikobacter pylori, gardiozą lub lambiozą.

Leczy rany jamy ustanej a także stosowany jest wspomagająco u chorych na gruźlicę, nowotwór nosa i gardła oraz chorobę wrzodową przewodu pokarmowego. Badania wykazują pozytywne działanie w zapobieganiu infekcji górnych dróg oddechowych.

Etanolowe wyciągi z propolisu (ekstrakty) wykazują działanie stymulujące układ odpornościowy. Dotychczasowe badania pozwalają na stwierdzenie, że propolis zwiększa funkcje obronne organizmu wobec grzybów, bakterii i wirusów chorobotwórczych. Objawia się to między innymi wzrostem liczby makrofagów, a także zdolnością do niszczenia drobnoustrojów.
W licznych doświadczeniach wykazano, że ekstrakt z propolisu odznacza się silnymi właściwościami przeciw utleniającymi. Polega to na zdolności wychwytywania (zmiatania) przez propolis wolnych rodników nadtlenkowych. Substancje te powstają w organizmie w wyniku różnych niekorzystnych procesów, takich jak stres, zakażenia, promieniowanie jonizujące i są przyczyną wielu poważnych schorzeń. Wśród chorób powstających na tym tle wymienia się: chorobę wrzodową dwunastnicy, toksyczne uszkodzenie wątroby, reumatoidalne zapalenie stawów, miażdżycę, obniżenie odporności na zakażenia oraz choroby nowotworowe. Przeciw utleniające właściwości propolisu wynikają przede wszystkim z obecności flawonoidów oraz kwasów fenolowych.
Stwierdzono, że wyciągi etanolowe z propolisu zmniejszają kruchość i przesączalność naczyń włosowatych oraz powodują wzrost syntezy kolagenu, ważnego elementu składowego naczyń włosowatych i małych tętniczek. Badania wykazały uspokajający wpływ ekstraktu z propolisu na ośrodkowy układ nerwowy.
Propolis już w niewielkich stężeniach hamuje zlepianie płytek krwi, dzięki czemu zabezpiecza naczynia krwionośne przed powstaniem zakrzepów. Podawanie etanolowego wyciągu z propolisu drogą pokarmową wzmaga ilość wydzielanej żółci. Poza tym propolis ochrania tkankę wątrobową przed szkodliwym działaniem wielu substancji toksycznych, w tym metali ciężkich i niektórych leków.
Badania wskazują, że etanolowy wyciąg z propolisu kilkakrotnie zmniejszał powierzchnię wrzodów żołądka wywołanych za pomocą związków arsenu i kofeiny. Natomiast zapobiegawcze podawanie wyciągu z propolisu przez tydzień zmniejszało prawie o połowę liczbę wrzodów żołądka wywołanych na drodze doświadczalnej.
Do innych wartościowych właściwości propolisu zalicza się jego silne działanie przeciwzapalne i przeciwalergiczne, ochraniające przed szkodliwym działaniem energii jonizującej, przeciw cukrzycowe i przeciw próchnicze.

dawkowanie

W celach leczniczych najmniejsza dzienna dawka terapeutyczna wynosi według wielu autorów 600 mg koncentratu propolisowego. Jeśli przyjąć, że suplementację diety mamy wówczas, kiedy dawki suplementu są o 70% niższe od tych wartości, to w praktyce oznacza to dla osób dorosłych 180 mg, a dla dzieci 45 mg koncentratu propolisowego dziennie.